Mag op school de Liefde regeren?

Aan het eind van de film verschijnt een beeld van Death Valley waar het kurkdoorg is en waar niets groeit. Een dooie boel dus. Totdat het een keer 5 mm regent. De zaadjes liggen te wachten. Daags erna komt de vallei bloeiend tot leven.

Ik denk aan het gezicht van het Chinese jongetje in deze documentaire, ‘Alphabet’. Dit naamloze kind van dertien heeft talloze prijzen vergaard op concoursen voor slimme kinderen. Wiskunde. Hij is niet blij. Zijn gezicht lijkt op een dode vallei. Hij is te ongelukkig om te huilen. Hij is zichzelf volkomen kwijt geraakt. Een uitzondering? Of een wake up call?

Onderwijs is een serieuze zaak. Ik heb in mijn schooljaren als docent ervaren dat schoolmensen het liefst over onderwijs praten. Wat je moet doen, hoe je het moet doen, wat goed gaat, wat anders moet en wat je meemaakt in de klas en docentenkamer. Ministeries praten ook voortdurend. Met ontelbare adviesgroepen. Schoolsystemen worden omgegooid wat tot gevolg heeft dat docenten meer bezig zijn met verslaglegging en vergaderen dan met het contact met de leerlingen. Schoolleiders zijn druk met exploten en richtlijnen van hoger hand en kennen hun leerlingen in het beste geval bij naam. Leerlingen, vooral in VO en MBO zijn naar alles op zoek: naar zichzelf, hun identiteit, ruimte maar ook naar warmte, verbinding en steun. Leerlingen moeten in een gareel. Dat is het beste voor hen. Dat geeft hen de beste kansen op een gelukkig leven en een plek in de maatschappij.

Ik voel met hen mee want ik weet nog maar al te goed hoe het was. Als ik niet mijn best deed moest ik van toneel af. Ik mocht alleen de creatieve dingen doen als ik de Duitse rijtjes kende. Of mijn wiskundesommen goed had. Ik stond meer op de gang dan dat ik in de klas zat. Drie scholen hebben het met mij geprobeerd en dat kwam niet omdat ik niet slim genoeg was. Ik kon het niet begrijpen. Nu, vele jaren later, word ik getroost met woorden over de Tijdgeest van Toen. ‘Tja, zo ging dat nu eenmaal in de verzuilde jaren zestig, ze wisten niet beter....’, en uitspraken van die strekking.

Dat zal we zo wezen. Dat gold toen. En wat geldt nu? Wat hebben we nu voor excuses en verklaringen om kinderen in keurslijven te laten werken? Omdat we anders geen grip hebben? Omdat er nu veel buitenlanders zijn? Vanwege het iphone tijdperk? Of is het omdat we niet nieuw kunnen denken over wat kinderen van ons vragen? Het onvoorstelbare aantal ritalin-slikkers is een seismografische meetlat. ‘Hallo!! Er gaat iets niet goed met ons!’ Kunnen we ons de vraag stellen of we op school echt weten wat opgroeiende pubers van ons nodig hebben?

Gelukkig gaat het ook ergens anders. Op het Vathorst College in Amersfoort staan kunstvakken vooraan. Op die school zijn ze voortdurend opnieuw aan het kijken wat de beste manier is om kinderen vertrouwd (!) te maken met het Leven. Daar wordt aan docenten niet alleen gevraagd om te komen lesgeven, maar ook wat zij komen leren. En hoe ze aan dat volwassen leren vorm willen geven. Dit is niet alleen een school voor leerlingen maar ook voor leraren en schoolleiding.

Ik geef les aan schoolleiders en docenten. Mijn lessen gaan over de transformatie van de angst naar de liefde. Liefde is wat ons drijft, liefde voor kinderen, voor het leven zelf. Als je goed kijkt en luistert, dan zijn de gesprekken op school – en trouwens ook elders – subtiel of openlijk doorspekt met angst. ‘Ik ben bang, als we het niet zo aanpakken... dan..’ is een zin die ieder van ons heel goed kent. Mijn doel is om dat om te draaien, te beginnen met de schoolleiding en de docenten. ‘Ik heb het volste vertrouwen dat we er samen uitkomen...’

Zodra docenten de liefde voor zichzelf weer kunnen voelen, gaan ze anders met kinderen om. Zodra de competitie: ‘Wie is hier de beste’, ophoudt, kunnen kinderen zich op hun eigen manier ontplooien. In de film ‘Alphabet’ tonen hersenonderzoekers aan hoe de genialiteit, die ieder kind bij zijn geboorte heeft, verdwijnt zodra de structuur leidend wordt en competitie het belangrijkste is.

In alle tijden kunnen mensen redenen vinden om uit angst te leven. De verzekeringen draaien grote omzetten om dat gevoel te reduceren. Maar angst kan er alleen zijn als de Liefde vergeten is. En als de Liefde groeit, zal de angst verminderen. En dat vertrouwen zorgt ervoor - net als die 5 mm. regen in een ogenschijnlijk dode vallei - dat een kind tot bloei komt.

Er is een andere manier om rust, reinheid en regelmaat in de school te creëren. Als ik naar buiten kijk zie ik donkere wolken langs de hemel. Ze zijn er, ja, maar ze zijn ook zo weer weg. En daarachter is de oneindig blauwe lucht. De Liefde.